[Suy tư cùng ĐGH] - Từ Bàn Ăn Đến Nước Trời

Tinh thần quảng đại bác ái, từ cổ chí kim, luôn được các nền văn hoá cổ võ và trân trọng. Với người Việt Nam, tinh thần ấy thể hiện qua sự đùm bọc gắn bó, như được diễn tả trong câu ca dao tục ngữ: “Lá lành đùm lá rách,” “Bầu ơi thương lấy bí cùng.” Và trong số những hình ảnh biểu trưng cho sự sẻ chia ấy chính là bữa ăn, hay lương thực nói chung. Bàn ăn vừa thể hiện tình hiệp thông gia đình, vừa bày tỏ sự liên đới với mọi người, nhất là những người đói kém. Theo tinh thần của Đức Thánh Cha Lê-ô XIV dành tháng 05 để mời gọi mọi tín hữu cầu nguyện cho “mọi người có đủ lương thực,” sự liên đới sẻ chia một lần nữa được khơi dậy, để nhắc nhở mỗi người về sự biết ơn, lòng quý trọng của ăn mình nhận được và tinh thần bác ái sẻ chia đối với mọi người.

Từ những trang Kinh Thánh, bàn ăn đã xuất hiện như sự sẻ chia bắt buộc đối với người nghèo. Câu chuyện ông phú hộ và Lazarô biểu tượng cụ thể cho tinh thần ấy (x. Lc 16,19-31). Hình ảnh ông nhà giàu ngày ngày yến tiệc linh đình đối nghịch với sự nghèo khó, lầm than của anh Lazarô ngày ngày phải nằm ở cổng nhà ông phú hộ xin ăn. Anh chỉ có chú chó làm bạn, có thể nó cũng đói như anh đến nỗi phải đến liếm những ghẻ chốc trên người anh. Chiếc bàn ăn có lẽ cũng là “nhân vật chính” trong câu chuyện, đồng thời là mấu chốt của vấn đề. Bàn ăn hằng ngày là nơi mà ông phú hộ bày biện đủ thứ cao lương đến mức thừa mứa, nhưng tuyệt nhiên không có mảnh vụn nào rơi xuống được sẻ chia cho anh Lazarô, anh “thèm được những thứ trên bàn rớt xuống mà ăn cho no,” chứ chưa nói đến những đồ nguyên vẹn trên bàn. Kết cục cho thấy chiếc bàn ăn không đơn thuần là sự mời gọi chia sẻ mà đã trở thành tiêu chuẩn của sự phán xét. Ông nhà giàu mất và vào lửa đời đời, còn anh Lazarô được an ủi trong lòng tổ phụ Áp-ra-ham. Bàn tiệc ích kỉ, keo kiệt của ông phú hộ năm xưa bị thay thế bởi bàn tiệc mai hậu cho anh Lazarô. Và anh được hưởng bàn tiệc ấy đời đời. Chưa hết, chiếc bàn ăn cũng là lời cảnh tỉnh cho anh em của ông phú hộ “con hiện còn năm anh em nữa, xin Chúa sai anh Lazarô đến cảnh cáo họ.” Sự phung phí, thiếu quảng đại có tính lan truyền, có tính tập thể đến mức có thể xem lại căn bệnh ngày hôm nay, từ cá nhân đến các thể chế. Người nghèo vẫn mãi thiếu của ăn và càng thiếu hơn của ăn có chất lượng.

Câu chuyện ông phú hộ và Lazarô trên đây phần nào hợp với quan điểm của Phật giáo cũng như quan niệm dân gian về nhân-quả. Trong các nền văn hoá, mỗi người luôn có niềm tin và hy vọng “ở hiền gặp lành,” gieo nhân nào sẽ phải gặp quả ấy “gieo gió gặt bão.” Vậy làm thế nào để tránh quả xấu? Ấy là thực hành phước đức, hay hành thiện “gieo nghiệp tốt thì gặt được quả tốt.” Theo cách đó, bố thí là con đường gần nhất thực hành việc thiện và tạo phước, trong đó bố thí của ăn là điển hình. Phật giáo luôn đề cao lối tu đức “từ bi, hỉ sả,” cho đi thì sẽ được nhận lại. Thực phẩm hoặc trở thành sự phung phí hoặc trở nên cơ hội để bày tỏ lòng biết ơn đất trời và tích phước cho bản thân, cho gia đình và mọi người nếu được cho đi đúng cách. Thức ăn thừa có thể bố thí cho các loài vật chứ không bỏ đi cách vô tội vạ. Sự phung phí có khi trả giá bằng nghiệp quả ở những kiếp sau, phải ăn những phần thừa mà khi sống mình đã bỏ đi. Như vậy, bàn ăn không còn đơn thuần là nơi sắp xếp đồ ăn thức uống mà còn là nơi thể hiện tình liên đới, là nơi hội tụ của văn hoá và cả quan niệm tâm linh. 

Với Kitô giáo, bàn ăn trần thế biểu tượng cho sự sẻ chia cao quý hơn, là hình bóng cho một nơi hội tụ xứng với sự sẻ chia ấy, là bàn tiệc Nước Trời. Bàn tiệc Nước Trời hội tụ mọi người từ khắp nơi (Lc 13,29), trong đó ưu tiên những người nghèo, tàn tật, què quặt, đui mù vì họ vốn không có của gì để đáp lễ (Lc 14,12-14). Như vậy, sự sẻ chia trần thế phản ánh sự chung phần trong thiên quốc nơi mọi người bất luận tốt xấu, bất luận giàu nghèo nếu biết sống quảng đại, cho đi thì sẽ tiếp tục được hưởng sự sung túc ấy nơi sự sống đời sau. Bàn tiệc Nước Trời như vậy mở ra cho mỗi người cơ hội suy tư và xét mình. Cách tôi ăn, cách tôi xử lý thức ăn thừa, cách tôi định lượng thực phẩm đều mang những giá trị và ý nghĩa thiêng liêng vượt khỏi sự chi phối của lợi nhuận kinh tế, của ích kỷ cá nhân vốn làm nên căn bệnh vô cảm, xem thường người nghèo và làm rộng thêm khoảng cách giàu nghèo, bất bình đẳng. Học trân trọng thực phẩm, mỗi người sẽ học được sự trân trọng người khác, trân trọng người nghèo, và trân trọng bản thân. Học chia sẻ, tôi sẽ có thêm những người bạn, và biết đâu trong số đó có những người sẽ cầu nguyện để tôi xứng đáng hơn với hạnh phúc mai sau, với bàn tiệc Nước Trời. Có của ăn hằng ngày, ấy là phần phước của mỗi người và mỗi người được mời gọi chia sẻ phần phước ấy cho người khác. 

Lm. Antôn Nguyễn Quang Huy, S.J.