Lời mở đầu
Tôi viết những dòng này sau hơn một tháng nghe tin mừng lan ra khắp nơi, như gió mát thổi dọc miền sông nước miền Tây: cha Phanxicô Xaviê Trương Bửu Diệp được tuyên phong Chân phước, vào ngày 2 tháng 7 năm 2026. Một niềm vui lặng lẽ mà sâu lắng, không chỉ của riêng tôi, mà của cả Giáo hội Việt Nam, nhất là của những con người đã quen gọi tên cha bằng tất cả sự tin cậy đơn sơ.
Niềm vui ấy ở trong tôi hoài, không chịu nằm yên. Nghĩ mãi, tự hỏi mình nên làm gì để đón chào một biến cố lớn lao như vậy? Rồi có một ngày, rất bình thường thôi, giữa những bận rộn quen thuộc, tôi chợt muốn viết về cuộc đời cha. Không phải để kể công, cũng không để giải thích, mà chỉ để nhớ, để tri ân, và để kể lại theo cách của một người con miền sông nước.
Tôi lên mạng tìm đọc, nhưng tư liệu về cha không nhiều. Tôi xin thưa trước: đây là truyện ngắn, nên có những chi tiết được hư cấu để giữ nhịp kể và giữ hồn miền Tây. Nhưng điều tôi không hư cấu là lòng tin của dân nghèo, và nét kiên cường của một người mục tử đã chọn ở lại.
Thực vậy, mỗi lần về miền Tây vùng Kiên Giang, hay ghé lại nơi bà con cô bác hành hương kính cha, tôi lại nghe kể biết bao câu chuyện ơn lành. Những câu chuyện mộc mạc, không trau chuốt, nhưng đẫm nước mắt tạ ơn, niềm tin và hy vọng. Trong bối cảnh đó, tôi nghĩ cuốn truyện ngắn này, nếu có thể gọi như vậy, chỉ xin được xem như một bông điên điển nhỏ, lặng lẽ dâng lên cha trong những ngày vui chung của Hội thánh.
Trở lại nhiều năm về trước, khi mới tập tành viết lách, có hai người đã để lại dấu ấn rất rõ trong cách hành văn của tôi. Một là cha Piô Ngô Phúc Hậu, với lối viết giản dị, chậm rãi, đầy yêu thương trong Viết Cho Em; nơi nhà đạo, Thiên Chúa và Giáo hội hiện diện rất gần. Người kia là nhà văn Nguyễn Ngọc Tư, với những câu chữ thấm đẫm đời sống miền Tây, những phận người lênh đênh nơi Cánh Đồng Bất Tận. Khi đặt bút viết câu chuyện này, cả hai như đứng phía sau, phụ tôi, để tôi mạnh dạn đưa cuộc đời cha Phanxicô Xaviê Trương Bửu Diệp bước vào một câu chuyện nhỏ, mang tựa đề Con Sóc Trên Tàu Dừa.
Nếu ai đó muốn viết một cuốn sách lịch sử về cha, theo lối hàn lâm, thì hẳn đó là một công trình đồ sộ và nhọc nhằn, bởi sử liệu về cha còn khá khiêm tốn. Còn nếu gom góp tất cả những phép lạ hay ơn lành người dân nhận được nhờ lời chuyển cầu của cha, thì xin nhường lại cho Bộ phong thánh. Tôi chọn đi một con đường khác. Tôi mời quý độc giả bước vào một câu chuyện mang giọng miền Tây, nơi chôn nhau cắt rốn của tôi. Những chi tiết từ tiểu sử thật của cha được tôi chuyển hóa thành những áng văn chương lãng mạn, gần gũi, như cách người miền sông nước vẫn kể chuyện đời mình bên bếp lửa hay hiên nhà.
Văn chương viết về miền Tây thì nhiều vô kể. Không ít tác phẩm của các nhà văn trước năm 1975 đã đi vào lòng người, rồi được chuyển thể thành phim. Trong dòng chảy văn học ấy, tôi chỉ là người kín múc một gáo nước nhỏ, đem tưới vào câu chuyện mình sắp kể. Ở đó, chân dung cha Trương Bửu Diệp âm thầm nhưng mãnh liệt, đơn sơ nhưng chan chứa tình người, nhẹ nhàng tỏa ra nét thánh thiện. Những quyết định sống và chết với đoàn chiên của một người mục tử thì có đó. Còn những góc khuất của bối cảnh xã hội, chính trị nhiễu nhương thời ấy, tôi xin để quý độc giả tự cảm nhận, tự suy tư.
Với riêng tôi, cha Diệp đã hoàn tất một phận đời, một sứ mạng mục tử, trong thinh lặng như lòng Chúa ước mong. Và chính Thiên Chúa đã làm cho hạt giống âm thầm ấy nảy mầm, trổ sinh những hoa trái dồi dào là ơn lành và phép lạ mà bao thế hệ sau này được hưởng.
Xin trân trọng mời quý độc giả bước vào câu chuyện về cha Trương Bửu Diệp, chứng nhân đức tin của thế kỷ 20, người đã chọn ở lại với đoàn chiên đến tận cùng.
Lm. Giuse Phạm Đình Ngọc, S.J.
Sách hiện có tại các Nhà sách Công giáo trên toàn quốc:
1/ Thư viện Dòng Tên: https://acesse.one/5w7fk7r
2/ Nhà sách Hoà Bình: https://l1nq.com/q02bxas
